‏چرا دولت‌های کوچک خلیج فارس از ورود مستقیم به جنگ پرهیز می‌کنند؟
‏با تشدید تنش‌های نظامی میان ایالات متحده آمریکا، اسراییل و ایران، انتظار می‌رود دولت‌های کوچک خلیج فارس نیز به‌عنوان متحدان امنیتی غرب وارد درگیری شوند. با این حال، آن‌ها همچنان از مشارکت مستقیم پرهیز می‌کنند. این رفتار نه نشانه‌ی ترس، بلکه نتیجه‌ی یک محاسبه‌ی روشن هزینه–فایده است: چگونه می‌توان بیشترین امنیت را با کمترین آسیب حفظ کرد؟

‏نخست، مساله‌ی اقتصاد است. ساختار درآمدی این کشورها به‌شدت به نفت و گاز وابسته است و بخش عمده‌ی بودجه‌ی دولت از صادرات انرژی تأمین می‌شود. زیرساخت‌های حیاتی آن‌ها محدود و متمرکز است؛ چند پالایشگاه، پایانه‌ی صادراتی یا میدان کلیدی. بنابراین حتی حملات محدود می‌تواند کل زنجیره‌ی تولید و صادرات را مختل کند. حمله به تأسیسات Saudi Aramco در مجتمع بقیق در سال ۲۰۱۹ نشان داد که ضربه به چند نقطه‌ی حساس چگونه می‌تواند بازار جهانی نفت را دچار شوک کند. برای اقتصادهای کوچک، چنین اختلالی نه یک خسارت تاکتیکی، بلکه یک بحران ملی است.

‏دوم، مساله‌ی سیاست داخلی است. مشروعیت این حکومت‌ها بر ثبات و رفاه اقتصادی بنا شده، نه بر بسیج اجتماعی برای جنگ‌های طولانی. ورود به درگیری مستقیم می‌تواند فرار سرمایه، کاهش سرمایه‌گذاری، افزایش نارضایتی عمومی و تشدید شکاف‌های مذهبی و اجتماعی را به‌دنبال داشته باشد. یعنی همان عواملی که پایه‌های قدرت دولت را تضعیف می‌کند.

‏سوم، وضعیت امنیتی آن‌ها دوگانه است. حضور پایگاه‌های خارجی تا حدی بازدارندگی ایجاد می‌کند، اما در صورت مشارکت رسمی در جنگ، علاوه بر این پایگاه‌ها تمام این کشورها به اهداف مستقیم حمله تبدیل می‌شوند. به بیان ساده، ورود فعال به جنگ یعنی انتقال میدان نبرد به سراسر‌ خاک خود. در این چارچوب، راهبرد غالب «موازنه‌گری» است: حفظ همکاری امنیتی با واشنگتن، باز نگه داشتن کانال‌های دیپلماتیک با تهران و تلاش برای محدود نگه داشتن دامنه‌ی درگیری. هدف پیروزی نظامی نیست؛ هدف کاهش ریسک است. اما اگر این کشورها وارد جنگ شوند چه چیزی در انتظارشان خواهد بود؟ پاسخ کوتاه است: تبدیل شدن به هدف مستقیم حملات، اختلال گسترده در صادرات انرژی و بی‌ثباتی داخلی؛ مجموعه‌ای از هزینه‌ها که می‌تواند بقای اقتصادی و سیاسی آن‌ها را تهدید کند.

‏در نتیجه: رفتار دولت‌های کوچک خلیج فارس نه انفعال، بلکه انتخابی عقلانی برای بقا است. آن‌ها تا زمانی که هزینه‌ی بی‌طرفی کمتر از هزینه‌ی مداخله باشد، از جنگ فاصله می‌گیرند؛ زیرا برایشان مهم‌تر از پیروزی در میدان نبرد، حفظ ثبات و دوام دولت های‌شان است

عارف رحمانی