ایران مانند هر دولت دیگری سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی خود تنظیم می‌کند. زبان، مذهب، نژاد و مباحثی از این دست تا زمانی مهم هستند که در خدمت منافع دولت‌ها عمل کنند. همان‌گونه که حقوق بشر و دموکراسی و حقوق زنان نیز، امری ثانویه در سیاست خارجی کشورهای غربی تلقی می‌شوند.

سیاست ایران در مورد افغانستان هم از این قاعده‌ی کلی پیروی کرده و در جهان سیاست امری کاملا عادی است.
این‌که برخی ایران را حامی فارسی‌زبانان و شیعیان در افغانستان می‌دانند، تا زمانی درست است که شیعیان و فارسی‌زبانان در امتداد منافع ملی ایران قرار گیرند.
ایران در برهه‌های تاریخ معاصر افغانستان نشان داده که بر اساس منافع ملی خود عمل می‌کند، امری که برخی فارسی زبانان از آن با دلخوری و گلایه یاد می‌نمایند.

در زمان حضور شوروی در افغانستان و با وجود حمایت ایران از گروه‌های جهادی، ایران رابطه‌ی دیپلماتیک خود با دولت دست‌نشانده‌ی شوروی را قطع نکرد و این رابطه دوام‌دار وجود داشت‌. پس از روی کار آمدن حکومت مجاهدین، ایران با حمایت از شورای هماهنگی در صدد نابودی حکومت مجاهدین به رهبری استاد ربانی و فرمانده مسعود برآمد. با ظهور طالبان و تصرف کابل بود که ایران حمایت از دولت اسلامی را به سیاست اصلی خود تبدیل نمود.

در جنگ امریکا علیه طالبان و کنفرانس بن، ایران از نظم جدید امریکایی در افغانستان حمایت کرد و سپس با ظهور دوباره‌ی طالبان تا خروج امریکا از این کشور، روابط محکمی با طالبان داشت. پس از تسلیم‌دهی قدرت توسط امریکایی‌ها به طالبان، ایران، روسیه و چین، در صدد مدیریت طالبان برآمدند و روابط بسیار دوستانه‌ای با طالبان برقرار کردند. این امتیازدهی به جایی رسید که ایران تمام مراکز دیپلماتیک افغانستان را به طالبان سپرد و تقریبا آنان را به رسمیت شناخت.

مخالفان طالبان در این سال‌ها نه‌تنها از طرف ایران حمایت نشدند، بلکه ایران جلوی هرگونه فعالیت نظامی آنان از مسیر ایران را سد کرد و عملا طالبان از جبهه‌ی غربی خود احساس آسودگی کردند.
اکنون در آستانه‌ی تشییع جنازه‌‌ی رهبر فقید ایران، دولت ایران هم‌زمان از طالبان و مخالفان آن برای تشییع جنازه دعوت به عمل آورده است. اما در همین دعوت هم سیاست رسمی ایران به رسمیت‌شناسی طالبان بوده است، نه مخالفان سیاسی آن‌ها.
مسعود پزشکیان به عنوان رییس‌جمهور ایران، با ملا برادر دیداری رسمی داشته و پیامی که از این دیدار مخابره شده است، این است که ایران طالبان را به عنوان دولت افغانستان حداقل به صورت د فکتو به رسمیت می‌شناسد.

حضور مخالفان طالبان در مراسم تشییع جنازه‌ی رهبر فقید ایران را الزاما نمی‌توان تغییر اساسی در سیاست جمهوری اسلامی در قبال افغانستان دانست.
تغییر سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال طالبان، بسته به تغییر سیاست ایران، روسیه و چین در مورد طالبان است. هیچ نشانه‌ای مبنی بر تغییر چنان سیاستی به مشاهده نمی‌رسد‌.
اصل کلی در سیاست این است که کشورها هیچ گروهی را نادیده نمی‌گیرند، اما با گروهی کار می‌کنند که منافع ملی آنان ایجاب کند. تا زمانی که منافع ملی ایران ایجاب کند، این کشور طالبان را به رسمیت می‌شناسد و با نوازش گاه و بیگاه مخالفان طالبان، آنان را هم به عنوان نیروی ذخیره حفظ می‌کند.

داوود عرفان