امروز یکی از توافق‌نامه‌های امنیتی منطقه بین سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد. این توافق‌نامه‌ی امنیتی اولین توافق‌نامه‌ای که به صورت مستقل از ناتو و شانگهای افق جدید امنیت منطقه‌ای را بازنمایی می‌کند.

هر کدام از اعضای این توافق‌نامه ظرفیت‌هایی دارد که می‌تواند در آینده نقش بارزی به آن ببخشد. عربستان با نفت و ثروت حاصل از آن، پاکستان با بمب اتم و ترکیه با تکنولوژی نظامی می‌توانند مجموعه‌ی امنیتی جدیدی در منطقه را تعریف کنند.
هرچند این سه کشور عنوان کرده‌اند که ماهیت این توافق دفاعی است و علیه هیچ کشوری نباید پنداشته شود، اما حقیقت امر این است که پویش‌های امنیتی منطقه این توافق‌نامه را ضرورتی علیه تهدیدهای امنیتی ایران و اسراییل تعریف می‌کند.

از سوی دیگر، زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که ترامپ در صدد تخلیه‌ی پایگاه‌های امنیتی خود در منطقه است و تمام کشورها در صدد بازتعریف سیاست امنیتی خود هستند. حتی اگر امریکایی‌ها در منطقه باقی بمانند، تجربه‌ی درگیری با ایران نشان داد که امریکا توان حفاظت از متحدان خود را ندارد. در بحبوحه‌ی زایمان نظم نوین جهانی، نظم امنیتی جدیدی تعریف خواهد شد که بر اساس نظر باری بوزان از مکتب امنیتی کپنهاگن، سیستم‌های امنیتی منطقه‌ای را تقویت خواهد کرد.

بر اساس تعریف بوزان، افغانستان سرزمین عایق تعریف می‌شود، به این معنی که شامل هیچ مجموعه‌ی امنیتی منطقه‌ای نیست. کشورهای عایق تیغ دو لبه در امنیت به شمار می‌روند، گاهی این سرزمین‌ها محل همکاری منطقه‌ای به شمار می‌آیند و گاهی هم میدان تسویه‌حساب قدرت‌های پیرامون.
توافق‌نامه‌ی مکه به صورت نانوشته نیم‌نگاهی به افغانستان هم خواهد داشت. افغانستان برای پاکستان عمق استراتژیک و سرزمینی فوق‌العاده استراتژیک امنیت پیرامونی است، جایی که به راحتی می‌تواند به متحد هند رقیب سنتی پاکستان تبدیل شود. ترکیه نیز برنامه‌های بلندمدتی برای نفوذ در آسیای میانه دارد و حضور القاعده دشمن سنتی عربستان در افغانستان، این کشور را برای عربستان مهم ساخته است.

با توجه به مسایل فوق، پاکستان تلاش خواهد کرد که افغانستان را در همکاری‌های امنیتی آینده به عنوان محیط امنیتی مخاطره‌آفرین تعریف کند و از این وضعیت به سود خود بهره جوید.
از آن‌جایی که ایران بازی امنیتی خود در افغانستان را در همکاری با طالبان تعریف کرده، امکان رویارویی امنیتی اعضای پیمان مکه با ایران و روسیه در آینده امکان‌پذیر است.

داوود عرفان