در پنجمین سالگرد معامله‌ای که قدرت را از جمهوریت به امارت منتقل کرد، سخنان بسیاری از خارجی‌ها را می‌توان تحمل کرد، اما وقتی رهبران سیاسی و بازیگران اصلی قدرت در امریکا از حقوق بشر، وضعیت زنان، فقر، گسترش افراط‌گرایی و تهدید تروریزم در افغانستان سخن می‌گویند، واقعاً نمی‌توانم خشمم را پنهان کنم.
چگونه می‌توانم این سخنان را بشنوم و نپرسم: مگر شما زمینه‌ساز چنین تحولی نشدید؟

مگر شما خلیل‌زاد را برای مذاکره و تسهیل همین روند مزدور و قطری ها را مامور نساختید؟ مگر توافق دوحه در سال ۲۰۲۰، که خروج نیروهای شما را در برابر تعهدات تروریستان ترسیم کرد، بخشی اساسی از مسیری نبود که در نهایت به فروپاشی جمهوری افغانستان انجامید؟ وقتی پس آن معامله‌ی ننگین در برابر کشتار هزاران انسان بیگناه توسط طالبان سکوت نکردید؟ تعداد زیاد آنان هم‌سنگران جنگندگان شما نبودند؟

مگر شما یکی از بزرگ‌ترین دستگاه‌های استخباراتی جهان، صدها تحلیلگر، دیپلومات، نظامی، دانشگاه، رسانه، اتاق فکر و نهاد پژوهشی را در اختیار نداشتید؟ آیا واقعاً نمی‌دانستید طالبان چه گروهی است؟ نمی‌دانستید طالبانیزم چه معنایی دارد؟ نمی‌دانستید که سپردن قدرت به چنین نیرویی چه پیامدهایی برای زنان، آزادی‌های مدنی، حقوق بشر، آموزش، جامعه و آینده افغانستان خواهد داشت؟

امروز، پس از پنج سال، امریکا از محرومیت میلیون‌ها دختر افغان از آموزش و نقض گسترده حقوق زنان سخن می‌گوید. در حالی که همین روزها نیز گزارش‌های بین‌المللی از ادامه ممنوعیت آموزش دختران و تشدید بحران حقوق زنان در افغانستان خبر می‌دهند.
البته طالبان مسوول جنایات و سیاست‌های سرکوبگرانه امروز خود است. هیچ توافقی نمی‌تواند مسوولیت آنان را از میان ببرد. اما این نیز نمی‌تواند مسوولیت قدرت‌هایی را که راه را برای بازگشت آنان هموار کردند، پاک کند.

مساله این است: شما نمی‌توانید هم در ساختن یک فاجعه نقش داشته باشید و هم چند سال بعد، با ژست ناظر بی‌طرف، درباره پیامدهای همان فاجعه سخنرانی کنید. آخر این کار زشت‌تر از اهانت است!
این فقط یک اشتباه سیاسی نبود، بلکه یک شکست تاریخی در محاسبه، مسوولیت‌پذیری و اخلاق سیاست خارجی بود.

امروز افغانستان با بحران حقوق بشر، محرومیت زنان و دختران، فقر و تهدیدهای امنیتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. اما پیش از آن‌که از مردم افغانستان بخواهید هزینه این فاجعه را تحمل کنند، شما نیز باید درباره سهم خود در ایجاد آن پاسخ بدهید.
واقعاً جای شرم است که کسانی که در طراحی و اجرای این معامله نقش داشتند، امروز درباره نتایج آن با چنان شگفتی سخن می‌گویند، گویی افغانستان را همین دیروز کشف کرده‌اند.

دکتر ملک ستیز