کلاس‌های درس، مساجد و جاده‌های افغانستان طی پنج سال گذشته به صحنه مرگبارترین خشونت‌ها علیه هزاره‌ها و شیعیان تبدیل شده‌اند. آمارهای سازمان ملل از وقوع بیش از پنجاه حمله بزرگ و خونین در این اماکن حکایت دارد که صدها قربانی برجای گذاشته است.

حملات بر هزاره‌ها
بر اساس گزارش‌های رسمی نهادهای حقوق بشری و دفاتر سازمان ملل متحد (یوناما)، از زمان تحولات سیاسی ماه آگست ۲۰۲۱ تا سال ۲۰۲۶، جوامع هزاره و شیعه در افغانستان هدف بیش از ۵۰ حمله و به شکل سیستماتیک در مکان‌های غیرنظامی قرار گرفته‌اند.
بیشترین تمرکز حملات انتحاری و مرگبار در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ میلادی به ثبت رسید. در سال‌های بعدی، با وجود کاهش نسبی حملات انتحاری بزرگ در اماکن عمومی، ترورهای هدفمند، فشارهای ساختاری و خشونت‌های نقطه‌ای در مسیرهای بین‌راهی همچنان ادامه داشته است.

جغرافیای حملات
حملات عمدتاً متوجه ولایات و مناطقی بوده است که بالاترین میزان تراکم جمعیتی شیعیان و هزاره‌ها را دارند.

کابل
پایتخت بیشترین آمار تلفات و تعداد حملات را به خود اختصاص داده است. به‌ویژه منطقه دشت برچی کانون خونین‌ترین حملات به مراکز آموزشی، مساجد، سالن‌های ورزشی و مراسم عمومی بوده است.

قندهار و قندوز
قندهار و قندوز در جنوب و شمال افغانستان شاهد بزرگترین و ویرانگرترین انفجارهای انتحاری در مساجد جامع شیعیان (مانند مسجد فاطمیه قندهار و مسجد سیدآباد قندوز) بوده‌اند. در این دو ولایت ده‌ها نفر بر اثر انفجار کشته و زخمی شده‌اند.

هرات
ولایت هرات در غرب کشور چندین بار شاهد حملات مرگبار به مساجد و ترورهای هدفمند علما و شهروندان شیعه بوده است.

دایکندی، غور و ارزگان
در این ولایت‌های مرکزی، ماهیت خشونت‌ها بیشتر شامل کمین‌های مسلحانه در راه‌های مواصلاتی بین‌راهی، تیراندازی به مسافران و درگیری‌های محلی بوده است.

تلفات و آسیب‌دیدگان
گزارش‌های نهادهای حقوق بشری نشان می‌دهد که مجموع قربانیان این حملات شامل کشته و زخمی در طول این دوره پنج سال حاکمیت طالبان به بیش از ۱۰۰۰ تن می‌رسد. در برخی رویدادهای فاجعه‌بار مانند حمله به مرکز آموزشی کاج در دشت برچی کابل یا مساجد قندوز و قندهار، تنها در یک رویداد میان ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ نفر جان باخته و ده‌ها تن دیگر نقص عضو یا جراحات شدید دیده‌اند.

ترکیب قربانیان
دانش‌آموزان و دانشجویان جوان به‌ویژه دختران جوانی که در کورس‌های آمادگی کنکور حضور داشتند، بخش زیاد قربانیان را تشکیل می‌دهند.
در گزارش‌های سازمان ملل آمده که زنان، کودکان و سالخوردگان به دلیل حضور در مکان‌های بسته، متحمل تلفات شده‌اند.
بخشی از قرانیان را نمازگزاران تشکیل می‌دهد که در مساجد هدف حمله قرار گرفته‌اند.

عاملان حملات و مسئولیت‌پذیری گروه‌ها
شاخه خراسان داعش مسئولیت اکثر قریب‌به‌اتفاق حملات انتحاری و انفجاری مرگبار علیه مساجد، مراکز آموزشی و تجمع‌های شیعیان را بر عهده گرفته است. این گروه در بیانیه‌های خود به صراحت به هدف قرار دادن مراکز مذهبی اذعان کرده است.

حملات بدون مسئولیت (نامشخص)
بخشی از ترورهای هدفمند در جاده‌ها، کشتارهای شبانه در مناطق دوردست یا ترورهای فردی در ولایت‌های مرکزی، بدون پذیرش مسئولیت از سوی گروه مشخصی باقی مانده‌اند، اما توسط ناظران محلی به عوامل افراطی یا تنش‌های محلی نسبت داده شده‌اند.

نوعیت حملات و الگوهای خشونت
حملات انجام‌شده در این مدت در سه قالب اصلی صورت گرفته است:
حملات انتحاری و انفجاری در اماکن بسته: مخرب‌ترین نوع حمله مانند انفجار در مراکز آموزشی و مساجد که بیشترین آمار تلفات جمعی را به همراه داشته است.
کمین‌های مسلحانه در جاده‌ها: حملات به خودروهای مسافربری عمومی و زائران در مسیرهای بین‌ولایتی مانند ولایت دایکندی و غور.
ترورهای هدفمند و تیراندازی‌های نقطه‌ای: ترور افراد در معابر عمومی یا مناطق مسکونی.

اقدامات طالبان و چالش‌های امنیتی
پس از وقوع حملات مرگبار بزرگ، نیروهای امنیتی طالبان اقدام به بازرسی‌های مقطعی، ایجاد پوسته‌های امنیتی جدید و اعزام هیئت‌های تحقیقاتی کرده‌اند. مقامات طالبان بارها اعلام کرده‌اند که شماری از طراحان و عوامل حملات منسوب به داعش را در درگیری‌ها یا عملیات‌های ویژه کشته یا بازداشت کرده‌اند.

با این وجود، سازمان ملل متحد و نهادهایی چون دیده‌بان حقوق بشر بارها تأکید کرده‌اند که اقدامات حفاظتی فعلی برای تأمین امنیت پایدار جوامع آسیب‌پذیر ناکافی بوده و خواستار پاسخگویی شفاف، تحقیقات بی‌طرفانه و اتخاذ تدابیر جدی‌تر برای حفاظت از جان شهروندان غیرنظامی شده‌اند.
برجسته‌ترین و سنگین‌ترین حملات ثبت‌شده در این دوره زمانی را می‌توان به این صورت فهرست کرد:

مسجد سیدآباد قندوز (اکتبر ۲۰۲۱): حمله انتحاری داعش در جریان نماز جمعه شیعیان که بیش از ۵۰ کشته و ۱۴۰ زخمی برجا گذاشت.
مسجد بی‌بی‌فاطمه (خانقاه) قندهار (اکتبر ۲۰۲۱): چند انفجار انتحاری هم‌زمان در نماز جمعه که حداقل ۶۳ کشته و بیش از ۸۰ زخمی داشت.
مسجد سه دکان مزارشریف (اپریل ۲۰۲۲): انفجار بمب در میان نمازگزاران شیعه با بیش از ۳۰ کشته و ۹۰ زخمی.
مسجد امام زمان پل‌خمری (اکتبر ۲۰۲۳): حمله انتحاری در ولایت بغلان که دست‌کم ۲۱ کشته و ۴۰ زخمی برجا گذاشت.
مسجد امام زمان در هرات (اپریل ۲۰۲۴): تیراندازی به سوی نمازگزاران هنگام خروج از مسجد که منجر به شهادت ۶ نفر از جمله یک کودک شد.
حملات به مراکز آموزشی و دانش‌آموزان

آموزشگاه کاج در غرب کابل (سپتامبر ۲۰۲۲): حمله انتحاری مرگبار به مرکز آموزشی کنکور در منطقه هزاره‌نشین دشت برچی که بیش از ۵۳ کشته (اکثراً دختران دانش‌آموز) و ۱۱۰ زخمی برجا گذاشت.
مکتب عبدالرحیم شهید کابل (اپریل ۲۰۲۲): انفجارهای پیاپی در مقابل مکتبی در دشت برچی کابل که ده‌ها دانش‌آموز کشته و زخمی شدند.
حملات شهری، ترورهای هدفمند و حملات ترانسپورتی

ترورهای زنجیره‌ای در هرات (۲۰۲۳–۲۰۲۴): ترور هدفمند علمای شیعه و فعالان مدنی از جمله قتل ۶ حوزوی و معتمد شیعه در ولایت هرات.
انفجارهای پیاپی اتوبوس‌های شهری (۲۰۲۱–۲۰۲۴): بمب‌گذاری‌های مغناطیسی متعدد روی موترهای مسافربری تونس و کاستر در مناطق شیعه‌نشین دشت برچی کابل و چنداول.
حمله به باشگاه ورزشی رامبراند (اکتبر ۲۰۲۳): انفجار بمب در میان جوانان شیعه در یک باشگاه ورزشی در دشت برچی کابل.
حمله به تیراندازان و غیرنظامیان دایکندی (سپتامبر ۲۰۲۴): تیراندازی و قتل‌عام ۱۴ تن از ساکنان شیعه ولایت دایکندی که به استقبال زائران کربلا رفته بودند.

نصیر بهزاد
انترنشنال