افتتاح یک‌جانبهٔ جادهٔ واخان از سوی طالبان، بدون مشارکت عملی چین، پرسش‌هایی را دربارهٔ ارزش اقتصادی و پیامدهای امنیتی این پروژه مطرح می‌کند. کار ساخت این جاده در دورهٔ جمهوریت آغاز شده بود؛ اما تکمیل مسیر در داخل افغانستان، به‌تنهایی به معنای ایجاد یک دهلیز بین‌المللی نیست.

بن‌بست جغرافیایی و موانع اقتصادی؛
واخان از مناطق صعب‌العبور کوهستانی افغانستان است. تبدیل این مسیر به یک شاهراه معیاری ترانزیتی، به سرمایه‌گذاری هنگفت، تکنولوژی پیشرفته و سال‌ها کار نیاز دارد.
مشکل اساسی، اتصال این جاده به شبکهٔ ترانسپورتی چین است. تا زمانی که زیرساخت‌های لازم و گذرگاه مرزی عملیاتی در سمت چین ایجاد نشود، این مسیر در عمل با بن‌بست جغرافیایی روبه‌رو خواهد بود. حل این مشکل نه ساده است و نه در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر؛ زیرا به همکاری دو کشور و هزینه‌های سنگین زیربنایی نیاز دارد.

محدودیت ارزش تجارتی برای چین؛
چین از مسیرهای ترانزیتی موجود با پاکستان و آسیای میانه بهره می‌برد. در مقایسه با این مسیرها، واخان هنوز زیرساخت‌های لازم برای تبدیل‌شدن به یک مسیر تجارتی مؤثر را ندارد.
بدون سرمایه‌گذاری مشترک، توافق‌های مرزی و اتصال عملی به شبکهٔ جاده‌ای چین، این پروژه نمی‌تواند برای افعانستان اهمیت اقتصادی وتجارتی داشته باشد . از این‌رو، افتتاح یک‌جانبهٔ آن بیشتر جنبهٔ تبلیغاتی دارد تا آن‌که نشان‌دهندهٔ شکل‌گیری یک دهلیز فعال تجارتی باشد.

نگرانی‌های امنیتی چین؛
موقعیت واخان در امتداد مرز چین و منطقهٔ سین‌کیانگ، این مسیر را از نظر امنیتی حساس می‌سازد. نگرانی پکن، فعالیت گروه‌های مسلح اویغور در افغانستان و احتمال استفاده از خاک این کشور برای تهدید امنیت سین‌کیانگ است.
از دید چین، ایجاد یک مسیر جدید بدون تضمین‌های امنیتی و هماهنگی با طالبان می‌تواند خطرهای امنیتی را افزایش دهد. بنابراین، همکاری پکن در این پروژه تنها به مسائل اقتصادی وابسته نیست، بلکه به میزان اعتماد آن کشور به توانایی طالبان در مهار تهدیدهای امنیتی نیز بستگی دارد.

معضل طالبان در برابر چین؛
بخشی از نیروهای طالبان در گذشته با گروه‌های مسلح خارجی پیوندهای ایدئولوژیک یا همکاری‌های میدانی داشته‌اند. اقدام علیه این گروه‌ها ممکن است اختلافات داخلی طالبان را تشدید کند و زمینهٔ پیوستن برخی عناصر تندرو به داعش خراسان را فراهم سازد.
در مقابل، خودداری طالبان از مهار گروه‌های مورد نگرانی چین می‌تواند اعتماد پکن را کاهش دهد و مانع گسترش همکاری‌های اقتصادی شود. این وضعیت، طالبان را میان جلب اعتماد چین و ملاحظات داخلی خود با دشواری روبه‌رو می‌سازد.

نتیجه‌گیری:
جادهٔ واخان تا زمانی که به شبکهٔ ترانسپورتی چین متصل نشود و توافق‌های مرزی و امنیتی لازم فراهم نگردد، یک دهلیز بین‌المللی فعال نخواهد بود. رفع این بن‌بست به سرمایه‌گذاری سنگین، زمان و همکاری عملی دو کشور نیاز دارد.
افتتاح یک‌جانبهٔ این جاده برای افغانستان اهمیت اقتصادی،تجارتی وترانزیتی ندارد و نه به‌خودی‌خود اعتماد چین را به دست می‌آورد. تا زمانی که موانع جغرافیایی و امنیتی برطرف نشوند، این پروژه بیشتر با چالش‌های عملی روبه‌رو خواهد بود تا با فرصت‌های واقعی اقتصادی و تجارتی.

محمد انور متین