یکی از وزیران طالبان حرف حساب و صادقانه‌ای گفته است. شیر احمد حقانی، وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان، تصریح کرده است که «اولویت ما عقیده است، نه اقتصاد». واقعیت حکومت ایدیولوژیک همین است؛ تنها چیزی که برای آن‌ مهم است، باور و ایدیولوژی است، نه حقوق و سرنوشت مردم.
در یک معامله، هر یک از طرفین براساس رضایت، چیزی می‌دهد و در مقابل آن، چیزی می‌گیرد. ارزش عوضین باید برابر باشد و اگر نابرابری میان آن‌ها فاحش و غیرقابل‌تسامح باشد، طرف زیان‌دیده حق خیار غبن دارد و می‌تواند به موجب آن معامله را فسخ کند.

در قرارداد اجتماعی نیز مردم با دولتی که برآمده از اراده آن‌ها و مبتنی بر رضایت است، قرارداد می‌بندند تا چیزهایی بدهند و در مقابل، چیزهای دل‌خواه خود را به دست آورند. مردم مالیات می‌دهند، اما توسعه، رفاه و خدمات می‌گیرند. مردم از حکومت حمایت می‌کنند و در مقابل، امنیت و حفاظت از جان، مال و آزادی‌های خود را می‌خواهند. مردم از قانون پیروی می‌کنند تا قانون نیز از آن‌ها حمایت کند و همین‌طور موارد دیگر. نهادهای قانونی و قضایی نیز برای حسن اجرای این قرارداد مستمر، به‌صورت پیوسته و فعالانه نظارت می‌کنند. اگر امورات به‌درستی اجرا نشوند، مردم دولت‌مردان رأس هرم قدرت را کنار می‌زنند و کسان دیگر را انتخاب می‌کنند و قرارداد جدید بسته می‌شود.

اما حکومت ایدیولوژیک برآمده از اراده مردم نیست. رابطه میان مردم و این حکومت نیز بر مبنای رضایت نیست. این حکومت تمام داشته‌های مردم را می‌گیرد و، مهم‌تر از همه، سرنوشت و آینده آن‌ها را نابود می‌کند و در مقابل، به آن‌ها ایدیولوژی می‌فروشد؛ کالایی که از نظر حکومت بسیار ارزش‌مند است و آن را به بهایی گزاف عرضه می‌کند، اما از نظر مردم نه‌تنها ارزشی ندارد و در نتیجه، آن را نمی‌خواهند، بلکه آفتی است که مردم را در مسیر مرگ تدریجی قرار می‌دهد.
از این رو، رابطه حکومت ایدیولوژیک با مردم در ظاهر به یک قرارداد الحاقی و مغبونانه شباهت دارد؛ اما در حقیقت، حتی قرارداد الحاقی هم نیست. در قرارداد الحاقی نیز، با این‌که طرفین در شرایط برابر نیستند و طرف قوی‌تر شرایط خود را بر طرف ضعیف‌تر تحمیل می‌کند، باز هم در قبال آنچه می‌گیرد، چیزهایی ارایه می‌کند.

واقعیت امر این است که حکومت ایدیولوژیک مانند راهزنی است که همه‌چیز را می‌گیرد، اما در قبال آن چیزی نمی‌دهد. راهزنان از مال‌باختگان انتظار دارند که از آن‌ها ممنون باشند؛ درست است که مالشان را گرفته‌اند، اما جانشان را نگرفته‌اند! حکومت ایدیولوژیک نیز انتظار دارد مردم از آن سپاسگزار باشند که راه، عقیده و باور صحیح را به آن‌ها عرضه کرده است. در مقابل آن، مصادره حقوق و سرنوشت مردم که ارزشی ندارند!

سید جواد سجادی